Hà Tĩnh là một vùng đất có bề dày lịch sử và văn hóa lâu đời, nổi tiếng với truyền thống hiếu học và tinh thần đấu tranh kiên cường. Dưới đây là bức tranh tổng quan về lịch sử Hà Tĩnh qua các thời kỳ:
Hà Tĩnh là một vùng đất có bề dày lịch sử và văn hóa lâu đời, nổi tiếng với truyền thống hiếu học và tinh thần đấu tranh kiên cường. Dưới đây là bức tranh tổng quan về lịch sử Hà Tĩnh qua các thời kỳ:
Thời kỳ Hùng Vương: Vùng đất Hà Tĩnh ngày nay thuộc bộ Cửu Chân, một trong 15 bộ của nước Văn Lang – Âu Lạc.
Thời Bắc thuộc: Hà Tĩnh trải qua nhiều lần thay đổi tên gọi và địa giới hành chính, từng thuộc quận Cửu Chân, rồi sau đó là Cửu Đức, Nhật Nam. Vùng đất này cũng là nơi chứng kiến nhiều cuộc khởi nghĩa chống lại ách đô hộ của phong kiến phương Bắc.
Thuộc xứ Nghệ: Trong phần lớn thời kỳ phong kiến độc lập (từ thời Lý, Trần, Lê), Hà Tĩnh gắn liền với Nghệ An, tạo thành một vùng lãnh thổ chung thường được gọi là Hoan Châu hay Xứ Nghệ. Đây là phên dậu quan trọng phía Nam của các triều đại Đại Việt thuở sơ khai.
Sự kiện thành lập tỉnh (1831): Dấu mốc quan trọng nhất hình thành nên tỉnh Hà Tĩnh là vào năm Minh Mạng thứ 12 (1831). Trong cuộc cải cách hành chính lớn, vua Minh Mạng đã tách hai phủ Hà Hoa và Đức Thọ của trấn Nghệ An để thành lập tỉnh Hà Tĩnh. Đây là lần đầu tiên Hà Tĩnh trở thành một đơn vị hành chính cấp tỉnh độc lập.
Phong trào Cần Vương: Cuối thế kỷ 19, Hà Tĩnh là "chảo lửa" của phong trào Cần Vương chống Pháp, tiêu biểu nhất là cuộc khởi nghĩa Hương Khê do Phan Đình Phùng và Cao Thắng lãnh đạo.
Cao trào Xô Viết Nghệ Tĩnh (1930 - 1931): Cùng với Nghệ An, Hà Tĩnh là trung tâm của cao trào cách mạng Xô Viết Nghệ Tĩnh. Nông dân và công nhân đã vùng lên lật đổ chính quyền thực dân - phong kiến, lập nên các làng xã tự quản (chính quyền Xô Viết), ghi dấu ấn chói lọi trong lịch sử Cách mạng Việt Nam.
Đấu tranh dân chủ (1936–1939) và tổng khởi nghĩa giành chính quyền (1945).
Trần Phú (Tổng Bí thư đầu tiên) và Hà Huy Tập (Tổng Bí thư thứ ba) là hai nhà lãnh đạo cách mạng kiên trung, những người con ưu tú đã cống hiến trọn đời cho sự nghiệp giải phóng dân tộc và làm rạng danh quê hương Hà Tĩnh.
Hậu phương và tiền tuyến: Do vị trí địa lý đặc thù nằm ở "khúc ruột miền Trung", Hà Tĩnh vừa là hậu phương trực tiếp của tiền tuyến lớn miền Nam, vừa là tiền tuyến của miền Bắc xã hội chủ nghĩa.
Tọa độ lửa: Nơi đây phải hứng chịu sự đánh phá ác liệt bằng không quân và hải quân của Mỹ nhằm cắt đứt tuyến đường tiếp tế huyết mạch (đường Hồ Chí Minh). Địa danh Ngã ba Đồng Lộc đã trở thành biểu tượng bất tử về sự hy sinh anh dũng của lực lượng thanh niên xung phong, đặc biệt là sự kiện 10 cô gái thanh niên xung phong hy sinh vào năm 1968.
Sáp nhập và tái lập: Năm 1976, hai tỉnh Nghệ An và Hà Tĩnh được sáp nhập thành tỉnh Nghệ Tĩnh. Tuy nhiên, đến tháng 8 năm 1991, Quốc hội đã ra nghị quyết chia tách Nghệ Tĩnh, tái lập lại tỉnh Hà Tĩnh và tỉnh Nghệ An như ngày nay.
Phát triển: Từ một vùng đất chịu nhiều đau thương của chiến tranh và điều kiện thiên nhiên khắc nghiệt, Hà Tĩnh ngày nay đang vươn lên mạnh mẽ, đặc biệt là sự phát triển của khu kinh tế Vũng Áng.